Aşılama (IUI) Nedir?

Aşılama, sperm hücrelerinin laboratuvar ortamında özel bir işlemden geçirilerek hareketliliği yüksek olanların seçilip doğrudan rahim içine yerleştirildiği bir yardımcı üreme tedavisidir. Bu yöntem, spermin fallop tüplerine daha kolay ulaşmasını sağlar ve yumurtayı dölleme şansını artırır. Aşılama, özellikle doğal yollarla hamile kalma şansı düşük olan çiftler için etkili bir tedavi yöntemi olabilir.

Aşılama işlemini tıbbi terimlerden arındırıp, günlük hayattan bir benzetmeyle somutlaştırırsak aslında yaptığımız iş bir “yol kısaltma ve engelleri kaldırma” operasyonudur.

Şöyle düşünebiliriz:

Bir Yolculuk Hikayesi Olarak Aşılama

Bebek oluşması için sperm ile yumurtanın buluşması gerekir. Doğal yollarda bu buluşma, spermler için oldukça uzun ve zorlu bir maratona benzer.

Maratonun Başlangıcı (Doğal Yöntem)

Milyonlarca sperm yola çıkar. Ancak daha yolun başında (rahim ağzında) pek çoğu elenir, yanlış yollara sapar veya enerjisi biter. Yumurtaya ulaşabilenlerin sayısı bir hayli azalır.

Biz aşılama yönteminde, spermlere bir nevi “servis hizmeti” sunuyoruz. Önce en güçlü, en hızlı ve en sağlıklı “sporcuları” seçiyoruz (Sperm yıkama ve hazırlama aşaması). Sonra bu seçilmiş grubu, trafiğe veya engellere takılmamaları için özel bir araçla (ince bir kateter) doğrudan bitiş çizgisine çok yakın bir noktaya, yani rahim içine bırakıyoruz.

Tüp bebek ve aşılama arasındaki fark nedir?

Halk arasında çok karıştırılan iki yöntemi şöyle basitçe ayırabiliriz. Aşılama yani IUI, kadın yumurtası ile ilgili dışarıda işlem yapılmayan, erkekten alınan spermin doğrudan kadın yumurtalığına aktarıldığı uygulama türüdür. Burada dışarıda yumurta ile ilgili herhangi bir işlemden söz etmeyiz. IVF yani tüp bebek yönteminde ise hem erkek hem de kadın işleme tabi tutulur. Erkekten alınan sperm kadından alınan yumurta ile döllenir ve daha sonra kadının rahmine trasnfer edilir.

Yani aslında iki yöntem birbirinden oldukça farklıdır. Bu yöntemin daha çok erkekle ilgili sorunlar nedeniyle tercih edildiğini söylemek tabii ki doğru olmaz. Kadın rahim yollarının sperm geçisine uygun olmadığı durumlarda veya yumurta niteliklerinin uygun olmadığı durumlarda ek bir tedavi olarak bunu kullanabiliyoruz.

Neden Aşılama (IUI) Yöntemini Tercih Ediyoruz?

Süreci somutlaştırırsak şu üç önemli özellik bu yöntemin içerisinde yer alıyor.

1 – Zamanlama

Yumurtanın tam “evde olduğu” (çatladığı) saati hesaplıyoruz. Aşılama öncesi süreçte, gerekli analitik hesaplamaları yapıyor ve en doğru zamanda spermle yumurtanın buluşmasını sağlarak, döllenme olasılığını yani embriyo oluşumu ihtimalini artırıyoruz.

2 – Kısayol

Rahmi ve rahim ağzındaki engelleri baypas edip spermi doğrudan hedefe yaklaştırıyoruz. Rahim içindeki yumurtalar ile spermlerin buluşması kimi durumlarda çok uzun bir yol olabilir. Nedenine bağlı olarak imkansızlığa kadar uzanabilecek gebe kalma ihtimalini, yolu kısaltarak artırmaya çalışıyoruz. Yani bunu doğayla benzeştirecek olursak; çiçeklerin polenlerinin kendiliğinden uçup bahçenizde yeniden can bulması yerine onları kendiniz bahçenize ektiğizi düşünebilirsiniz. Yöne aynı toprak ve aynı tohum olacaktır ama siz süreci kolaylaştırmış olursunuz.

3 – Kalite

En sağlıklı spermleri göndererek şansı artırıyoruz. Yani aslında, biz yolu temizliyoruz, mesafeyi kısaltıyoruz ve en iyi adayları seçiyoruz; gerisini doğanın mucizesine bırakıyoruz. Neşeli sohbetlerde, milyarlarca sperm hücresinden birisi olduğumuzu ve yarışı önde bitirdiğimiz için bugün dünyada olduğumuzu söyleriz. Aslında aşılama, yarışın kazananını baştan tayin etmek gibidir. Yarışı iptal edip, zaten kazanması en muhtemel olan adayları, bitiş çizgisinin hemen yanına bırakıyoruz.

Aşılama (IUI) Kimlere Uygulanır?

Yöntem, bazı özel durumlarda tüp bebek tedavisinden önce denenebilecek bir yöntemdir. Bu yöntem, her koşulda elbette uygulanmaz. hekimin kontrolü sonrasında bu yöntemin denenmesine karar verilebilir. Bunun için kapsamlı bir konsültasyon gereklidir. Ancak genel olarak hangi durumlarda bunun kullanılabileceğini aşağıdaki şekilde özetlemek mümkündür. Maddeler halinde inceleyelim.

Hafif sperm kalitesi bozuklukları

Sperm sayısı ya da hareketliliği düşük olan baba adayları için bu yöntem uygulanabilir. Bunun için genel değerlendirme gereklidir. Öncelikle sorunun sadece bununla ilgili olduğu tespit edilmelidir. Eğer annede gebeliğe engel başkaca etkenler varsa, bu yöntem tercih edilmeyebilir. Ayrıca baba adayının diğer etkenler bakımından değerlendirilmesi de gerekir.

Açıklanamayan kısırlık

Kadın ve erkekte herhangi bir belirgin sorun bulunmayan çiftlerde açıklamanayan kısırlık olarak tanımlanan durumdan söz edilir. Tıbbi veriler itibariyle gebeliğe engel bir durumun söz konusu olmaması halinde, bu yöntem denenerek çözüm elde edilmeye çalışılabilir.

Servikal faktörlü infertilite

Kadının rahim ağzında spermin geçişine engel olan problemler olduğunda aşılama yöntemi denenebilir. Mekanik olarak sperm geçişini engelleyen durumlarda spermin yumurtaya ulaşması bu yolla mümkün olabilir. Tabii bunun için de bir muayene gereklidir. Aşılama öncesinde sorunun sadece bu nedene bağlı olduğu tespit edilmelidir.

Ovulasyon (yumurtlama) problemleri

Kadının yumurtlaması düzensiz olduğunda, yumurtlamayı uyarıcı ilaçlarla birlikte aşılama yapılabilir. Bu sayede kadın kaynaklı döllenme sorununun önüne geçilmeye çalışılabilir.

Cinsel işlev bozuklukları

Cinsel birleşmenin zor olduğu ya da mümkün olmadığı durumlarda kullanılabilir. Cinsel birleşmenin mümkün olmadığı veya spermin rahme ve yumurtaya ulaşmasının zor olduğu durumlar, bunlar içerisinde yer alabilir. Erektil disfonksiyon (iktidarsızlık), penis boyunın yetersiz olması, eğrilik veya vajinismus gibi durumlarda cinsel birleşme zor veya imkansız olduğundan, bu yöntem kullanılabilir.

Aşılama, tüplerin tıkalı olmadığı, kadının yumurtlamasının sağlıklı olduğu ve sperm hücrelerinin en azından hafif hareketlilik gösterdiği vakalarda tercih edilebilir.

Aşılama (IUI) Tedavisi Öncesi Hazırlık

Aşılama tedavisinin başarısı, sadece işlem gününe değil, öncesindeki hazırlık sürecine de bağlıdır. Sperm ve yumurta kalitesini maksimize etmek ve rahmi işleme hazırlamak için çiftlerin dikkat etmesi gereken bazı kritik noktalar vardır. Tedaviye başlayacak hastalarımıza süreç öncesinde şu adımları öneriyoruz:

Yaşam Tarzı ve Beslenme Düzeni

Sigara ve Alkolden Uzak Durun. Sigara kullanımı hem yumurta kalitesini hem de sperm parametrelerini (sayı ve hareketlilik) olumsuz etkiler. Tedaviye karar verildiği andan itibaren sigara ve alkol tüketimi kesilmelidir.

Kafein Tüketimini azaltın. Günde 2 fincandan fazla kahve veya yoğun kafeinli içecek tüketimi doğurganlığı etkileyebilir. Bu süreçte kafein alımını sınırlandırmak faydalıdır.

Sağlıklı Beslenme önemlidir. Antioksidan açısından zengin (taze sebze, meyve, ceviz, badem gibi) gıdalarla beslenmek, hücre yenilenmesini destekler. İşlenmiş gıdalardan ve aşırı karbonhidrattan kaçınılmalıdır.

Cinsel Perhiz Süresi

Aşılama işleminde en yüksek kalitede sperm elde edebilmek için “cinsel perhiz” süresi önemlidir.

• Erkeğin işlem gününden önce en az 2 gün, en fazla 5 gün cinsel perhiz uygulamış olması (boşalmamış olması) gerekir.

• Perhiz süresinin 2 günden az olması sperm sayısını, 5 günden fazla olması ise sperm hareketliliğini düşürebilir. İdeal süre genellikle 3 gündür.

• Ateşli hastalık geçirilmesi veya son dönemde kullanılan antibiyotikler sperm kalitesini etkileyebileceğinden, bu durumlar doktora mutlaka bildirilmelidir.

İlaç Kullanımı ve Çatlatma İğnesi

Adetin 2. veya 3. Günü

Tedavi genellikle kadının adet döngüsünün 2. veya 3. günü yapılan ultrason muayenesi ve hormon testleri ile başlar.

Yumurta Geliştirici İlaçlar

Doktorunuzun önerdiği hap veya iğneleri (Gonal-f, Klomen vb.) belirtilen saatlerde düzenli olarak kullanmanız yumurta gelişimi için hayati önem taşır.

Çatlatma İğnesi (Ovidrel vb.)

Yumurtalar istenilen boyuta ulaştığında çatlatma iğnesi yapılır. Aşılama işlemi, bu iğneden yaklaşık 34-36 saat sonra gerçekleştirilir. Bu nedenle iğnenin saati, doktorunuzun belirttiği dakika ile birebir uyumlu olmalıdır.

İşlem Gününe Hazırlık

Aşılama işlemi sırasında rahmin daha net görüntülenmesi ve kateterin daha kolay ilerlemesi için hastanın idrara hafif sıkışık olması tercih edilir. Ancak aşırı sıkışıklık hastayı rahatsız edebileceğinden dozunda sıvı alımı önemlidir.

İşlem genellikle ağrısızdır ve anestezi gerektirmez. Hasta jinekolojik muayene pozisyonunda hazırlanır ve işlem birkaç dakika sürer.

Resmi prosedürler gereği, işlem günü çiftlerin kimlik belgeleri ve (varsa) evlilik cüzdanı fotokopilerinin yanında olması gerekebilir.

Adım adım Aşılama (IUI) Tedavisi Süreci

Aşılama tedavisi, adet döngüsünün başlangıcından gebelik testine kadar yaklaşık 15-20 gün süren planlı bir süreçtir. Ankara’daki kliniğimizde uyguladığımız standart aşılama protokolü 5 temel aşamadan oluşur.

1. Aşama – Başlangıç ve Değerlendirme (Adetin 2. veya 3. Günü)

Tedavi döngüsü, anne adayının adet kanamasının 2. veya 3. günü yapılan bazal ultrason muayenesi ile başlar.

• Bu muayenede yumurtalıkların durumu kontrol edilir, kist olup olmadığına bakılır.

• Gerekli görülürse hormon testleri (E2, FSH) istenir.

• Her şey yolundaysa yumurtalıkları uyarmak için ilaç tedavisine (hap veya iğne) başlanır.

2. Aşama – Yumurta Gelişimi ve Takip (Yaklaşık 10-12 Gün)

Bu süreçte amaç, 1 veya 2 adet sağlıklı yumurta folikülünü (içinde yumurta hücresi barındıran kesecik) olgunlaştırmaktır.

• Hasta, belirli aralıklarla (genellikle 2-3 günde bir) ultrasona çağrılır. Buna folikül takibi denir.

• Bu takiplerde foliküllerin boyutu ve rahim iç tabakasının (endometrium) kalınlığı ölçülür.

• Folikül büyüklüğü 18-20 mm‘ye ulaştığında bir sonraki aşamaya geçilir.

3. Aşama – Çatlatma İğnesi (Zamanlama Aşaması)

Yumurtalar ideal boyuta ulaştığında, yumurtlamayı tetiklemek için hCG hormonu içeren çatlatma iğnesi (Ovitrelle vb.) yapılır.

• Bu iğne, tedavinin en kritik noktasıdır çünkü aşılama işleminin saati bu iğneye göre belirlenir.

• Aşılama işlemi, çatlatma iğnesinden yaklaşık 34-36 saat sonra gerçekleştirilir.

4. Aşama – Sperm Hazırlama ve Aşılama İşlemi (IUI Günü)

Çatlatma iğnesinden 36 saat sonra çift kliniğe davet edilir.

Sperm Yıkama (Laboratuvar)

Baba adayı sperm örneği verir. Laboratuvar ortamında özel solüsyonlarla “sperm yıkama” işlemi yapılır. Bu işlemde spermlerin kalitesiz olanları ve sıvı kısmı ayrıştırılır; en hareketli ve en kaliteli spermler küçük bir hacimde yoğunlaştırılır. Bu hazırlık yaklaşık 1-2 saat sürer.

Transfer İşlemi

Anne adayı jinekolojik muayene masasına alınır. İdrara hafif sıkışık olması rahmin düzleşmesini ve işlemin kolaylaşmasını sağlar. Hazırlanan kaliteli sperm örneği, ince ve yumuşak bir kateter yardımıyla, ağrısız bir şekilde doğrudan rahim içine bırakılır.

İşlem sadece 5-10 dakika sürer ve genellikle anestezi gerektirmez. Hasta işlemden sonra 15-20 dakika dinlendirilir ve günlük hayatına dönebilir.

5. Aşama – Luteal Destek ve Gebelik Testi

Aşılama yapıldıktan sonra, döllenmenin ve tutunmanın desteklenmesi amacıyla doktorunuz progesteron içeren ilaçlar (jel veya fitil) önerebilir.

İşlemden sonraki 14 gün “bekleme süresi”dir. Aşılama gününden 14 gün sonra kanda Beta HCG (Gebelik Testi) yapılarak sonuç öğrenilir. Bu süreden önce yapılan idrar testleri, çatlatma iğnesinin etkisiyle “yalancı pozitif” sonuç verebileceği için önerilmez.

Aşılama (IUI) Sonrası Belirtiler:

Aşılama işlemi tamamlandıktan sonraki süreç, yani gebelik testine kadar geçen 14 günlük bekleme süresi, hastalarımız için en heyecanlı dönemdir. Bu süreçte vücudunuzda bazı değişiklikler hissetmeniz son derece normaldir. Ancak bu belirtilerin bir kısmı işlemin kendisine, bir kısmı ise kullanılan hormon ilaçlarına (progesteron desteği) bağlı olabilir.

İşte aşılama sonrası karşılaşabileceğiniz durumlar ve anlamları şu şekilde listelenebilir.

İşlemden Hemen Sonra İlk 24-48 Saat

Aşılama teknik olarak basit bir işlem olsa da rahim ağzından ince bir kateter geçişi yapıldığı için şu belirtiler görülebilir.

Hafif Kasık Ağrısı ve Kramplar

İşlem sırasında veya sonrasındaki birkaç saat boyunca adet sancısına benzer hafif kramplar hissedilebilir. Bu durum genellikle kısa sürer ve dinlenmekle geçer.

Lekelenme (Spotting)

İşlemden sonraki gün iç çamaşırında çok az miktarda, pembe veya kahverengi lekelenme görülebilir. Bu, rahim ağzının hassasiyetinden kaynaklanır ve korkulacak bir durum değildir. (Ancak adet kanaması gibi yoğun bir kanama varsa doktorunuza danışmalısınız.)

Dolgunluk Hissi

Yumurtalıkları uyaran ilaçlar nedeniyle karın bölgesinde şişkinlik ve dolgunluk hissi birkaç gün devam edebilir.

Bekleme Süreci (Luteal Faz Belirtileri)

Aşılamadan sonraki günlerde (gebeliğin oluşup oluşmadığının henüz belli olmadığı dönemde) hissedilen belirtilerin çoğu, yumurtlamayı desteklemek veya tutunmayı sağlamak için kullanılan Progesteron ilaçlarının yan etkileridir. Bu belirtiler kesin gebelik varlığına işaret etmez, ancak vücudun hazırlık yaptığını gösterir:

• Göğüslerde hassasiyet olabilir. Meme uçlarında sızlama veya dolgunluk abartılı olmamak şartıyla beklenen durumlardır.

• Vücut ısısı, progesteron hormonunun etkisiyle yarım santigrat derece kadar artabilir.

• İlaçların etkisi ile hafif yorgunluk ve uyku hali söz konusu olabilir.

Yerleşme (İmplantasyon) Kanaması

Eğer döllenme gerçekleşirse, embriyo aşılamadan yaklaşık 6 ila 12 gün sonra rahim duvarına yerleşir. Bu sırada bazı kadınlarda (herkeste görülmez) “Tutunma Kanaması” veya “Yerleşme Kanaması” denilen, adet kanamasından daha açık renkli ve çok kısa süren bir lekelenme olabilir. Bu durum genellikle olumlu bir işarettir.

Ne Zaman Doktora Başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlar “beklenen yan etkiler” değildir ve vakit kaybetmeden sağlık kuruluşları veya doktorunuzla iletişime geçmeniz uygun olur.

• 38 dereceyi geçen yüksek ateş

• Dayanılmayacak şiddette karın ağrısı

• Nefes darlığı ve ciddi karın şişliği (OHSS riski)

• Adet kanaması yoğunluğunda taze kırmızı kanama

Aşılamadan sonraki günlerde hiçbir belirti hissetmemek işlemin tutmadığı anlamına gelmez. Pek çok başarılı gebelikte, test gününe kadar hiçbir belirti yaşanmamaktadır. En doğru sonuç için 14. günü bekleyip kan testi (Beta HCG) yaptırmak uygun olur.

Aşılama Sonrası Tutunma (İmplantasyon) Belirtileri ve Test Zamanlaması

Aşılamadan sonraki en zorlu süreç, sonucun beklendiği 14 günlük süredir. Bu dönemde embriyonun rahim duvarına tutunması (implantasyon) gerçekleşir. Hastalarımız genellikle vücutlarını dinleyerek bu tutunmanın işaretlerini ararlar. Ancak, gebelik belirtileri ile adet öncesi sendromu (PMS) ve ilaç yan etkileri birbirine çok benzer.

Tutunma (Yerleşme) Belirtileri Nelerdir?

Döllenme gerçekleşirse, embriyo aşılamadan yaklaşık 6 ila 10 gün sonra rahim içine yerleşir. Bu süreçte şu belirtiler gözlemlenebilir.

• Her gebelikte olmamakla birlikte, bazı hastalarda adet kanamasından daha açık renkli (pembe veya kahverengi), çok kısa süren ve ped doldurmayan hafif bir lekelenme görülebilir. Buna Yerleşme Kanaması (İmplantasyon Kanaması) denir.

• Rahmin tek bir tarafında hissedilen hafif iğne batması veya çekilme hissi.

• Sabah ölçülen bazal vücut ısısının düşmemesi ve yüksek seyretmeye devam etmesi.

Bu belirtilerin hiçbiri kesin gebelik kanıtı değildir. Aynı şekilde, hiçbir belirti yaşamayan hastalarımızın da gebelik testleri pozitif çıkabilmektedir. Belirti yokluğu, tedavinin başarısız olduğu anlamına gelmez.

Gebelik Testi Ne Zaman Yapılmalı?

Aşılama tedavisinde yapılan en büyük hata, erken gebelik testi yapmaktır.

• Tedavide kullanılan çatlatma iğneleri (Ovitrelle vb.) Beta HCG hormonu içerir. Bu hormon, iğneden sonraki 10-12 gün boyunca kanda ve idrarda kalabilir.

• Test gününden önce yapılan idrar testleri, aslında gebelik olmasa bile iğnenin etkisiyle “Pozitif” (çift çizgi) çıkabilir. Bu durum hastada boşuna umutlanmaya ve sonrasında hayal kırıklığına neden olur.

14. Gün Beta HCG

Aşılama işleminin yapıldığı günden tam 14 gün sonra kanda bakılan Beta HCG testi, en güvenilir sonucu verir.

• İdrar testleri (eczaneden alınan çubuk testler) kandaki hormon seviyesi belirli bir eşiğe gelmeden sonuç vermeyebilir. Bu da gebelik varken “Negatif” görüp üzülmenize yol açabilir.

• Bu nedenle 14. güne kadar sabretmek ve sonucu kesinleştirmek için kan testi yaptırmak en sağlıklı yoldur.

Sonuç Pozitif Çıkarsa Na Yapılır?

Test sonucunuz pozitif çıkarsa, sağlıklı bir artış olup olmadığını takip etmek için 48 saat sonra testin tekrarlanması istenir. Artış istenilen düzeyde ise yaklaşık 10 gün sonra kese muayenesi için randevu oluşturulur.

Aşılama Tedavisinin Riskleri ve Olası Yan Etkileri

Aşılama (IUI), tüp bebek tedavisine göre daha az invaziv (girişimsel) olan ve genellikle oldukça güvenli seyreden bir yöntemdir. İşlem sırasında anesteziye gerek duyulmaz ve hasta aynı gün günlük hayatına dönebilir. Ancak kullanılan hormon ilaçlarına veya işlemin kendisine bağlı olarak nadiren de olsa bazı riskler ve yan etkiler gelişebilir.

Hastalarımızın bilinçli karar verebilmesi adına olası durumlar şunlardır:

Çoğul Gebelik Riski (İkiz veya Üçüz Gebelik)

Aşılama tedavisinde başarı şansını artırmak için yumurtalıklar ilaçlarla uyarılır. Bu durum birden fazla yumurtanın aynı anda gelişip çatlamasına neden olabilir.

• Doğal yolla oluşan gebeliklere kıyasla, aşılama tedavisinde ikiz veya çoğul gebelik oluşma ihtimali daha yüksektir.

• Çoğul gebelikler, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı gibi riskleri beraberinde getirebileceği için tedavideki amacımız genellikle tek ve sağlıklı bir gebelik elde etmektir. Bu nedenle ultrason takiplerinde çok fazla sayıda yumurta gelişimi (3 ve üzeri) görülürse, doktorunuz tedaviyi iptal etmeyi veya tüp bebeğe geçmeyi önerebilir.

OHSS (Ovaryan Hiperstimülasyon Sendromu)

Yumurtalıkların, yumurta geliştirici ilaçlara (özellikle iğne tedavilerinde) aşırı tepki vermesi durumudur. Aşılama dozlarında nadir görülür ancak hassas bünyelerde oluşabilir.

Belirtileri

• Karında şişkinlik
• Kasık ağrısı
• Mide bulantısı
• Nadiren nefes darlığı

Hafif vakalar bol sıvı alımı ve istirahat ile kendiliğinden geçerken, şiddetli vakaların doktor takibi gerektirdiği unutulmamalıdır.

Enfeksiyon Riski

Rahim içine kateter ile girilmesi nedeniyle teorik olarak çok düşük bir enfeksiyon riski (<%1) bulunur.

Hafif Kramp ve Lekelenme

İşlem sırasında rahim ağzından geçiş yapılmasına bağlı olarak, aşılama günü ve sonrasındaki gün hafif kasık ağrısı (adet sancısı benzeri) ve lekelenme tarzında kanamalar görülebilir. Bu beklenen bir durumdur ve genellikle tedavi gerektirmeden geçer.

Dış Gebelik

Aşılama işlemi dış gebelik riskini doğrudan artırmaz; ancak tüplerle ilgili sorunu olan hastalarda (kısmi tıkanıklık vb.) doğal yolla olduğu gibi aşılama ile de dış gebelik oluşma ihtimali her zaman vardır.

Yaş Faktörü ve Aşılama (IUI) Başarı Oranları

Aşılama tedavisinin başarısını etkileyen en önemli faktör, hiç kuşkusuz kadının yaşı ve buna bağlı olarak değişen yumurtalık rezervidir. Sperm kalitesi ve rahim yapısı da önemli olsa da, yaş ilerledikçe yumurta kalitesindeki doğal düşüş, döllenme ihtimalini doğrudan etkiler.

Bilimsel verilere göre yaş gruplarına göre tek bir aşılama denemesinde beklenen (tahmini) gebelik oranları şöyledir.

35 Yaş Altı

Doğurganlığın en yüksek olduğu bu dönemde, eğer sperm parametreleri de makul seviyedeyse başarı şansı en yüksektir.

Döngü başına yaklaşık %15 – %20 başarı beklenebilir.Bu gruptaki hastalarda genellikle 2 veya 3 deneme yapılması önerilir. Kümülatif (toplam) başarı oranı 3 deneme sonunda %50’lere kadar çıkabilir.

35 – 40 Yaş Arası

35 yaşından sonra kadın doğurganlığında doğal bir düşüş başlar. Yumurta sayısı azalır ve genetik kalitesi değişebilir.

Döngü başına yaklaşık %10 – %15 başarı beklenebilir. Bu yaş grubunda zaman kaybetmemek önemlidir. Genellikle 2 aşılama denemesinden sonra sonuç alınamazsa tüp bebek tedavisine geçilmesi tavsiye edilir.

40 Yaş ve Üzeri

40 yaşından sonra aşılama tedavisinin başarı şansı belirgin şekilde düşer. Döngü başına %2 – %5 arasında başarı beklemek rasyonel olur.  Bu yaş grubunda, özellikle yumurtalık rezervi (AMH değeri) düşükse, aşılama ile zaman kaybetmek yerine doğrudan Tüp Bebek (IVF) tedavisine yönelmek, gebelik şansını artırmak adına daha doğru bir strateji olabilir. Tabii buna değerlendirme sonrasında karar verilebilir.

Kümülatif (Toplam) Başarı Nedir?

Aşılama tedavisinde “ilk denemede” başarı sağlanamaması, tedavinin işe yaramadığı anlamına gelmez. Aşılama, tekrarlayan denemelerle şansın arttığı bir yöntemdir. İlk denemede gebelik elde edilemese bile, 3-4 deneme sonucunda toplam gebelik oranı artış gösterir. Ancak 4 denemeden sonra başarı oranı sabitlendiği (artmadığı) için, 4. denemeden sonra ısrar etmek yerine tüp bebek tedavisine geçilmesi tıbbi olarak daha uygun olabilir. Bunun için hekim değerlendirmesi gerekir.

Aşılama (IUI) Fiyatları ve Tedavi Maliyetini Belirleyen Unsurlar

Bebek sahibi olma yolculuğunda çiftlerin en çok merak ettiği konuların başında aşılama fiyatları ve tedavi masrafları gelmektedir. Ancak Türkiye Cumhuriyeti Sağlık Bakanlığı’nın ilgili yönetmelikleri ve Tıbbi Deontoloji Tüzüğü gereği, sağlık kuruluşlarının ve doktorların web sitelerinde tıbbi işlemlerle ilgili net bir rakam belirterek fiyat listesi yayınlaması yasaktır. Bu nedenle internet ortamında “aşılama ücreti şu kadardır” şeklinde net bir bilgi vermek yasal değildir ve yanıltıcı olabilir.

Bununla birlikte, aşılama tedavisi maliyeti her hasta için standart değildir ve kişiye özel oluşturulan tedavi planına göre değişkenlik gösterir. 2026 yılı itibarıyla aşılama (inseminasyon) ücretlerini etkileyen temel faktörler şu şekilde sıralanabilir.

Kullanılacak İlaç Protokolü

Yumurtalıkların uyarılması için hap mı yoksa iğne tedavisi mi (Gonadotropinler) uygulanacağı maliyeti değiştiren en önemli unsurdur. İlaç dozajı, hastanın yumurtalık rezervine göre belirlenir.

Sperm Hazırlama Yöntemi

Laboratuvarımızda uygulanan sperm yıkama ve ayrıştırma tekniklerinin türü (örneğin mikroçip yöntemi gibi ileri tekniklerin kullanılması) işlem ücretine etki edebilir.

Ultrason Takibi ve Muayene Sıklığı

Yumurta gelişiminin takibi süresince yapılacak folikülometri (yumurta ölçümü) işlemleri sürecin bir parçasıdır.

Klinik ve Laboratuvar Donanımı

İşlemin yapılacağı merkezin teknolojik altyapısı ve kullanılan sarf malzemelerin kalitesi, başarı oranını etkilediği gibi maliyetlendirmeyi de şekillendirir.

Devlet Destekli Aşılama Var mı? SGK Aşılamayı Ödüyor mu?

Öncelikle belirtmek gerekir ki, SGK ödemeleri kapsamında anlaşmalı sağlık kuruluşları (poliklinik, hastane vb.) girer. SGK şartarı başlığı altında belirttiğimiz kriterler devlet hastaneleri, üniversite hastaneleri ve anlaşmalı özel sağlık kuruluşları için geçerlidir. Özel kliniklerde devletin (SGK) ödeme durumu söz konusu değildir. Özel sigortalar bakımından durum ise poliçenin durumuna bağlıdır. Yani belirteceğim koşullar, genel-geçer koşullardır; özel klinikte alınacak tedaviyi kapsamayabilir.

Sosyal Güvenlik Kurumu (SGK), Sağlık Uygulama Tebliği (SUT) kapsamında belirli şartları taşıyan çiftler için aşılama (IUI) tedavisini desteklemektedir. Tedavinizin devlet desteği kapsamında değerlendirilebilmesi ve ilaç/işlem maliyetlerinin bir kısmının SGK tarafından karşılanabilmesi için aşağıdaki koşulların sağlanması gerekmektedir:

Temel Uygunluk Kriterleri

Yaş Sınırı

Kadının 23 yaşını doldurmuş ve 40 yaşından gün almamış olması gerekmektedir.

Evlilik Süresi

Çiftlerin en az 3 yıldır resmi olarak evli olması şartı aranır.

Çocuk Durumu

Çiftin mevcut evliliklerinden çocuk sahibi olmaması gerekir.

SGK Prim Günü

Eşlerden en az birinin en az 5 yıldır sigortalı olması ve toplamda 900 gün genel sağlık sigortası prim gün sayısını tamamlamış olması zorunludur.

Tıbbi Gereklilik ve Heyet Raporu

Tedavinin SGK tarafından karşılanması için üçüncü basamak bir sağlık kuruluşundan (Üniversite hastaneleri veya Eğitim ve Araştırma Hastaneleri) alınacak Sağlık Kurulu Raporu (Heyet Raporu) şarttır.

• Raporda, kadının tüplerinin açık olduğu ve normal yollarla veya diğer tıbbi yöntemlerle çocuk sahibi olunamadığı belirtilmelidir.

• Erkeğin sperm parametrelerinin aşılama tedavisine uygun olduğu (belirli bir hareketlilik ve sayı kriteri) belgelenmelidir.

İstisnai Durumlar (3 Yıl Şartının Aranmadığı Haller)

Bazı özel tıbbi durumlarda “3 yıllık evlilik” şartı aranmaksızın devlet desteği sağlanabilir.

• Düşük Yumurtalık Rezervi

• Erkek Faktörü

Aşılama (IUI) Yöntemi ile İlgili Sık Sorulan Sorular

Bu uygulama az bilinen veya zaman zaman aynlış anlaşılan bir konu. Bu konuda oldukça yaygın sorularınız var elbette. Bana gelen yaygın soruların bazılarını burada derleyip kısaca cevaplarını vermeye çalıştım.

IUI Nasıl yapılır?

İşlem, yumurtlamanın takip edilmesiyle başlar. Yumurta büyüklüğüne ulaştığında, erkeğin verdiği sperm örneği laboratuvarda özel bir işlemle hazırlanır. En hareketli sperm hücreleri seçilerek, ince bir kateter aracılığıyla kadının rahmine yerleştirilir. İşlem genellikle ağrısızdır ve 5-10 dakika sürer.

Başarı oranı nedir?

Yöntemin başarı oranı, çiftin yaşı, kısırlık nedeni, kadının yumurtlama düzeni ve sperm kalitesine bağlı olarak değişir. Genellikle, aşılama başına gebelik oranı %10-20 arasında değişir. 35 yaş altı kadınlarda başarı oranı daha yüksektir.

Aşılama ağrılı bir işlem midir?

Aşılama işlemi genellikle ağrısızdır. Ancak, hafif bir rahatsızlık veya kasık bölgesinde hafif kramplar hissedilebilir. İşlem sırasında anesteziye ihtiyaç duyulmaz ve kısa sürede tamamlanır.

Kaç kez denenmelidir?

Genellikle 3-4 kez denendikten sonra sonuç alınamazsa, tüp bebek tedavisine geçilmesi önerilir. Başarı oranları birkaç denemeden sonra artış gösterebilir, ancak belirli bir denemeden sonra ek tedavilere geçmek gerekebilir.

Aşılama işlemi sonrası dinlenmek gerekli mi?

Aşılama sonrası, işlemden hemen sonra normal aktivitelerinize dönebilirsiniz. Ancak, aşırı fiziksel efor gerektiren aktivitelerden birkaç gün uzak durmak faydalı olabilir. Bunun dışında özel bir dinlenme süreci gerekmez.

İşlem sonrası ne zaman hamilelik testi yapılmalıdır?

Aşılama işleminden yaklaşık 14 gün sonra hamilelik testi yapılabilir. Bu süreçte erken test yapmak, yanlış sonuçlara neden olabileceği için önerilmez.

Kimler için uygun değildir?

Aşılama tedavisi, kadının tüplerinde tıkanıklık olduğunda, ciddi sperm sayısı veya hareketlilik problemi yaşayan çiftlerde ve ileri yaş grubunda genellikle önerilmez. Bu durumlarda doğrudan tüp bebek tedavisine geçmek daha etkili bir çözüm olabilir.